---सुरेन्द्र वाग्ले
---मुगु जिल्लाको रारा गा.वि.स.अन्तर्गत पर्ने रारा ताल नेपालको सबैभन्दा ठूलो र गहिरो तालहो । समुन्द्री सतहबाट २९९०मी.(९८१० फिट) उचाईमा रहेको यो ताललाई महेन्द्र तालको नामले पनि चिनिन्छ । १०.८ वर्गकि.मी. क्षेत्रफलमा फैलिएको यस तालको गहिराई १६७ मी. सम्म रहेको छ ।
यस तालको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले २०३४ सालमारारा राष्ट्रिय निकुञ्जको स्थापना गरी यस क्षेत्रका १७२ घरधुरीलाई चिसापानीमा विस्थापित गरिएको थियो । मानिसहरुका कारण यो ताल पुरिदै जाने र पानी पनि दुषित हुने भएकोले तालको संरक्षणको लागि बस्ती नै सार्नु परेको बताइन्छ । यस क्षेत्रका मानिसहरुको मुख्य पेशा खेतीपाती गर्ने र बाख्रा पालन गर्ने तथा जडीबुटी संकलन गर्ने भएकोले यी मानिसहरुको जिविकोपार्जन सम्बन्धी गतिविधिले गर्दा यो तालपुरिदै जाने खतरालाई महशुस गरि यहाँका बासिन्दालाई विस्थापितगरिएको हो । तालको चारैतिरको जङ्गलमा परेको हिउँ पग्लेर यस तालमाआएर जम्माहुने गर्दछ । यस तालको पानीको मुहान पनि आकासे पानी र हिउँ नै हो ।
यस क्षेत्रमा भ्रमण गर्न उपयुक्त समय सेप्टेम्बर देखि अक्टोबर र अप्रिल देखि मे महिनामाउपयुक्त हुन्छ । डिसेम्बर देखि मार्च महिनासम्म १ मी.सम्महिउ पर्ने हुदाँयहाँको तापक्रमशुन्यभन्दापनितलहुने भएकोले यो समयमाउपयुक्तहुँदैन । यस तालको पानी सफा देखिन्छ । सतहबाट १४ देखि १५ मी. सम्मको गहिराई देख्न सकिन्छ ।
यस तालको वरिपरी ठकुरी समुदायको बस्ती रहेको थियो । यस तालको पानीको सतह बढेर गमगढी क्षेत्र तिर बगेर धनजनको क्षतिगर्ने सम्भावनालाई दृष्टिगत गरी छायानाथ ठाकुर बाबाले वाण हानेर खत्याड क्षेत्रतिर बगाई गमगढी क्षेत्रलाई जोगाएको जनविश्वास रहेको छ । अहिले पनि तालको पुर्वी क्षेत्र तर्फ छायानाथ ठाकुर ज्युको मन्दिरर त्यस भित्र ठुलो ढुंगाको ठाकुर ज्युको आकृति समेत छ । वाण हान्नका लागि तयारी अवस्थामा रहेको प्रतिक झल्कने गरी एउटा ढुङ्गा पनि भेटिन्छ । त्यही स्थानबाट पश्चिम खत्याड खोलाको भाग तिर ताललाई बाण हानेर फुटाली दिएकाले ठाकुर बाबालाई देवता मानेर पुजा गरिन्छ । त्यस ढुङ्गालाई सानो घर ब नाएर मन्दिरको स्वरुप बनाएर संरक्षण गरिएको छ ।
सन् १९९७ —१९९८ मा ५६० जना पर्यटकले भ्रमण गरेको यस क्षेत्रमा सन् २००७मा ८७ज नाले मात्र भ्रमण गरेको पाइन्छ । सन् २००७ मा नेपाल पर्यटन बोर्डले रारा महोत्सवको आयोजना गरेर यसको प्रबर्धन गर्ने प्रयास गरेको पाइन्छ ।
यस तालको पानीमा कमनकुट नाम गरेको हाँस जस्तै चरा पानीमा तैरिदै डुबुल्की मार्दै माछा टिप्दै खाएको हेरिरहु ँजस्तो लाग्छ । यस क्षेत्रमा १०७४ प्रजातिका विरुवा, ५१ प्रजातिका स्तनधारी र २१४ प्रजातिका चराहरु पाइन्छन । यस बाहेक हिउदको समयमा छिमेकी मुलुक चीन देखि साईवेरिया सम्मका अन्य प्रजातिका चराहरु बसाइ सरेर आउने र वर्षा लागे पछि चीनतर्पm नै फर्केर जाने गरेको निकुञ्ज संरक्षणका लागि बसेकाश्री दुर्गा भञ्जन गुल्मका सैनिक बताउँछन ।
यस तालको संरक्षणको लागिश्री दुर्गा भञ्जनगुल्मले गरेको कामप्रशंसनीयभएतापनिपर्यटनलाई भने यसले टेवा पु¥याएको पाइदैन । तालमा डुङ्गा चलाउनकाहुन सक्ने संभावितभौतिकएवं मानवीयक्षतिमाआफै जिम्मेवार हुनेछु भन्ने व्यहोराको निवेदनमा रु १० को टिकट टाँसी पेश गरेपछि निकुञ्जकाकर्मचारीले श्री भञ्जनगुल्मलाई सोही व्यहोराको पत्रबनाई पर्यटकको हातमा दिने गरिन्छ । उक्त व्यहोराको पत्र सो गुल्ममा दिएपछि गुल्मका जवानहरुले केही समयको लागि डुङ्गा चढ्ने सुविधा उपलब्ध गराउने नियम बनाइएको छ ।
यसरी भौतिक तथा मानवीय क्षतिमा आफै जिम्मेवार हुनेछु भन्ने व्यहोराको निबेदन लेखेर सोही व्यहोराको पत्र निकुञ्ज कर्मचारीले बनाउन लगाउने प्राबधान पर्यटकका लागि झण्झटिलो देखिन्छ । मध्यान्हको समयमा हावा चलेर समुद्रमा जस्तै छाल उत्पन्न हुने हुनाले उपयुक्त हुदैन । एउटा मात्र डुङ्गा त्यो पनिव्यवसायी रुपले नभई गुल्मको प्रयोजनको लागि मात्र राखिनुले पर्यटनलाई टेवा पु¥याएको देखिदैन । यसरी दिइने सुविधा पनि बाह्य पर्यटकलाई दिइएको छैन । बाह्य पर्यटकलाई डुङ्गा चढ्ने सुविधा नदिंदा उनीहरुले नकारात्मक प्रचार गर्छ भन्ने कुरालाई ध्यानदिनु जरुरी देखिन्छ । पर्यटकलाई सुविधा नदिनु भनेको खुट्टामा डोरीले बााधेर पछाडिबाट तानेर दौडन लगाए जस्तै भएको छ । रारा तालमा एउटा मात्र होटलत्यो पनि निकुञ्जको अधिनमा हुनु पनि पर्यटनका लागि अर्को व्यवधान देखिन्छ । ठूलो संख्यामा पर्यटकहरु गएर बस्ने सुविधा पनि छैन । बाह्य पर्यटकहरु टेण्ट राखेर बस्ने भएता पनि आन्तरिक पर्यटक हरुका लागि बासस्थानको लागि पर्याप्त सुविधा भएको पाइदैन ।
तालको वरिपरि बाटो बनाएर साइकलमा चढेर घुम्ने सुविधाबनाएमापर्यटनलाई यसले टेवा पु¥याउने देखिन्छ । घोडाको संख्या उल्लेख्य भएको यस जिल्लामा घोडा चढेर तालको वरिपरि घुम्ने सुविधा दिएमा पनि यसबाट पर्यटनलाई टेवा पुग्ने देखिन्छ । यस तालको पश्चिमतर्फ मुर्माटम हिमालबाट यस तालको सबैभाग एकैचोटी देख्न सकिन्छ । अग्लो चुचुरोमा दृष्यावलोकन गर्ने टावर बनाएर रारा ताल र यसका चारैतिर आखाले भ्याएसम्म देख्न सकिन्छ । दुरबिनको मद्दतले झन धेरै टाढाका स्थानहरु द्येख्न सकिन्छ । यस भन्दाबाहेक यस ठाउँलाई ध्यानगर्ने स्थलको रुपमाविकास गर्ने सकेमा यसबाट पर्यटनलाई टेवापुग्ने देखिन्छ ।
रारा तालमा पर्यटकको संख्यामा वृद्धि गर्ने हो भने वर्तमान व्यवस्थामा पुर्नविचार गर्नु जरुरी देखिन्छ । तालको संरक्षणको दृष्टिकोणबाट वर्तमान नियम सान्दर्भिक भएता पनि पर्यटनका लागि यो नियमले बाधा पु¥याएको छ । तालको पनि संरक्षण र पर्यटनका प्रबद्र्धन गर्न धेरै चर्चा गरिए पनि केही सुविधाथप गरी नियममा केही लचकता अपनाएर अगाडि बढेमा तालको पनि संरक्षण हुने र पर्यटनको प्रबर्धन हुने देखिन्छ ।
( वाग्ले गाविस महासंघ केन्द्रीय समितीमा आबद्ध रहेका छन )
नरेश दत्त रावल-------------
भुतपुर्ब ब्रिटिश प्रधानमन्त्री टोनी ब्लेयर प्रधानमन्त्री मा मनोनित हुदा पत्रकार हरुको प्रश्न थियो,तपाईले सबैभन्दा पहिले कुन कुरामा बढी ध्यान पुर्याउनु हुनेछ ,
टोनी ब्लेयर ले सजिलै उत्तर दिए “शिक्षा”
यसबाट के प्रस्ट हुन्छ भने ब्रिटेन जस्तो अति बिकसित देसमा त शिक्षा को कमि छ भने हाम्रो जस्तो विकाशोन्मुख देशमा शिक्षा को स्थिति के होलारु अनुमान लगाउन गार्हो छैन्र
हरेक मान्छे लाई शिक्षा पाउने अधिकार छ, राज्यले शिक्षा लाई सबै को पहुच मा पुर्याउन सक्नुपर्छ, यो नै राज्य को प्रमुख दायित्व हो्र
शिक्षा मा राज्य ले लगानी नगरेको पनि होईन तर जति गरेपनि कर्णाली नदीको पानीझैँ बगिरहेको छ्र आबश्यक दृष्टिकोण, उधेश्य र ब्यबस्थापन को सहि संगमस्थल नदेखियको प्रस्टै हुन्छ, नत्र दिनप्रतिदिन मान्छे को चासो गैरसरकारी स्कुल प्रति बढ्दैनथ्यो होला्र शिक्षा क्षेत्र मा राज्यको लगानी र उपलब्धि मा ठुलो अन्तर देखिन्छ्र
ज्ञानको सबैभन्दा ठुलो श्रोत पुस्तक हो, पुस्तक मात्र यस्तो श्रोत हो जसको मूल्य धनि, गरिब सबैलाई सहन सकिने खाल को हुन्छ्र बिश्व मा थुप्रै विद्वान हरु छन् जसले घरमै बसेर उच्च शिक्षा हासिल गरेका छन्, उदाहरण का रुपमा कान कम सुन्ने बहिरो बैज्ञानिक थोमस एडिसन लाई सम्झन सकिन्छ्र हामीलाई राम्रो स्कुल, दक्ष शिक्षक पाउन गार्हो छ तर राम्रो पुस्तक पाउन तुलनात्मक रुपमा सजिलो्र उद्धमी कर्ण शाक्य लाई भेट्न, वहाको सकारात्मक सोच बारे जान्न बर्षौ लाग्न सक्छ तर वहाले प्रकाशनमा ल्याएको पुस्तक “सोच” पढ्न तुलनात्मक रुपमा सस्तो र सजिलो छ, जहाबाट हामिले सजिलै अथाह ज्ञान आर्जन गर्न सक्छौ्र
हाम्रो समाजमा गरिबीको हद यति धेरै छ कि, पुस्तक किन्न त परै जावस् बिहान बेलुका हात मुख जोड्न पनि गार्हो छ, कर्णाली को बातावरण मा हुर्केको मान्छे ले किन्ने प्रयास गर्यो भने पनि चाहेको पुस्तक किन्ने ठाउँ भेट्टाउन गार्हो छ्र
हाम्रो समाजमा हुने खाने का छोराछोरी ले राम्रो स्कुल, ज्ञानबर्दक पुस्तक पढ्न पाउने भए, हुदा खाने का छोराछोरी ले यि सामान्य आबश्यकता बाट पनि बन्चित हुनु पर्ने भो्र हुदा खाने व्यक्ति ले दिनभरी गिट्टी कुटेर, हलो जोतेर, माछा बेचेर सुन्दर भबिष्य को कल्पना गर्दै छोराछोरी लाई स्कुल पढाईरहेका हुन्छन, सोच्छन आफ्नो जस्तो दुख यिनीहरुले भोग्नुपर्नेछैन्र त्यहि सपना सत्य पार्न हजारौ दुख सहेर काम गर्छन्र अन्ततः त्यो सपना यथार्थ मा परिणत भएन भने के होला, एकछिन आफै त्यो स्थान मा बसेर सोचौ तरु
सपना देख्ने सबैको अधिकार छ, कसैको पुरा होला कसैको नहोला तर राम्रो सपना देख्ने लाई हामिले पनि आफ्नो क्षेत्र बाट सक्दो सहयोग गर्नुपर्दछ, तब मात्र सुन्दर कल्याणकारी सुखी समाज को निर्माण हुन्छ्र समाजबाद, साम्यबाद, पुजिबाद जे जे बाद भनेपनि कल्याणकारी समाज निर्माण नगरेसम्म कुनै बाद पुरा हुने वाला छैन्र कल्याणकारी समाजको कल्पना बारे बिबिसी सम्बाददाता रबिन्द्र मिश्र ले आफ्नो पुस्तक “खान पुगोस, दिन पुगोस” मा मर्म स्पर्शी तरिकाले तेसै व्याख्या गरेका होईनन्र
शैक्षिक प्रकाशन लाई अध्यन गर्ने हो भने नेपालमा लगभग २८ हजार शैक्षिक क्षेत्रहरु छन्, बढीमा ५ हजार शैक्षिक क्षेत्रमा मात्र पुस्तकालय को व्यवस्था गरिएको छ्र जति श्रोत सम्पन्न स्कुलहरु व्यवस्था भएका छन् तिनीहरु शहर केन्द्रित छन्, दुर दराजका कर्णाली अंचलमा भएका स्कुल को हालत हेर्ने हो भने न शिक्षक को व्यवस्था छ न बेन्चको नै पुस्तकालय त धेरै टाढाको कुरा्र २०७१र०९र२१ गते मुगु न्युज डटकम को गृहपृष्ठ मा खबर प्रकाशित थियोस् नपढाएर शिक्षक तासमा ब्यस्त, बिद्यार्थी खेल मैदानमा, यस्तो अवस्था मा गुणस्तरीय शिक्ष्ाँ को कल्पना कसरि गर्ने्र
सकारात्मक धारणा बनाउन बाल्यकाल बराबर सजिलो बेला अरु हुदैन, बाल्यकाल पानी जस्तै हो जसलाई जुन भाडोमा राख्यौ त्यसको आकार स्वत उसको जस्तै बन्छ्र शिक्ष्ाँ र बातावरण जे जस्तो हुन्छ मान्छे पनि स्वत उस्तै हुन्छ्र त्यसैले आऔ हामी पनि आ(आफ्नो क्षेत्र बाट सानो सहयोग गरौ, समाजलाई शिक्षित बनाउन्र थोपा थोपा मिले समुन्द्र बन्छ, त्यहि समुन्द्र बाट निस्कने बाफ ले हामीलाई आबश्यक पर्ने वर्षा को व्यवस्था गर्छ्र
जित तपाइको पुस्तकमा शिब खेडा ले लेखेका छन्स् “आत्मसम्मानयुक्त स्वस्थ व्यक्तिले चाही लिनुसंगै दिनुपर्ने समेत दाईत्वको बोध गरि राख्दछ, ऊ आबश्यकताले मात्रै लिन्छ र दाईत्व बुझेर नै दिने गर्छ”्र कसैलाई दौडिन सिकाउनु छ भने पहिला उसलाई उभिन सिकाउ, त्यसपछि हिड्न र दौडिन उसले आफै सिक्नेछ्र
स्वामी बिबेकानन्द ले भनेका छन्स् संसार लाई बदल्नु छ, शुरुवात आफैबाट गर्नुछ्र
नया संसार, नौलो गाउँ, अपरिचित मान्छे को अगाडी फरक काम गर्नुभन्दा आफु हुर्केबढेको ठाउमा काम गर्न सजिलो हुन्छ र त्यहि सोच लाई विस्तार गर्दै लिए मात्र सफलतामा पुग्न सजिलो हुन्छ्र
जीवन जोर्ड़ोंन ले भनेका छन्स् “लामा पाइला चालेर छलाङ मार्छु भन्ने सोचले जिबन कठिन बन्न सक्छ्र इन्च(इन्च गरि निरन्तर बढ्ने पाइला नै बरु सहजतासँग गन्तव्यमा पुग्छन”्र
जित तपाइको पुस्तकमा लेखिएको छस् “हरेक काम पहिलोपटक ठिक ढंग बाट गर्नोस्र यसपछिका हरेक कामलाई फेरी पनि ठिक ढंग बाट गर्नोस्र आज ठिक संग गरिएको काम नै भोलि तपाईका लागि भरपर्दो बिमा हो”्र
लमजुङ को सामान्य परिवार मा जन्मेर अस्ट्रेलिया को धनाड्य मा गनिन सफल व्यापारी तथा गैर आबाशिय नेपाली संघ का अध्यक्ष शेस घले ले अस्ट्रेलिया मा कमाएको रकमबाट नेपालको लागि एक अर्ब को परोपकारी कोष स्थापना गर्न सक्छन भने हामी त नेपालमै हुर्के बढेका, यहि को माटो मा केहि कमाएका नेपाली ले आफुले सक्ने जति यहि माटोको लागि किन गर्न नसक्नेरु त्येसैले आऊ सबैले आफ्नो गाउ ठाउमा थोरै भए पनि केहि गर्ने आट देखाऊ, परिवर्तन टाढा छैन्र
हामिले पनि आफ्नो गाउँमा रहेको श्री सरस्वती प्राथमिक बिद्यालय मा पुस्तकालय स्थापना गर्ने सानो सोच राखेका छौ्र जिबनमा पहिलो पटक यस्तो काम प्रति उत्प्रेरित भएको हुदा थोरै आत्तिएका पनि छौ तर डराएका छैनौ्र “असम्भव भन्ने कुरा मुर्खहरुको शब्दकोष मा मात्र भेटिने शब्द हो”, भन्ने नेपोलियन बोनापार्ट को भनाइ बाट प्रेरित छौ्र आशा छ तपाईहरुको सहयोग र समर्थन पाउने बिश्वास मा हाम्रो सोचाई को क्षेत्र लाई विस्तार तथा दृढ पारेका छौ, महत्वाकाक्षि बनेका छौ, समयको चाल लाई पर्खिरहेका छौ्र के हामी परोपकारी मन भएका सहयोगी हातहरु लाई भेट्टाउन सक्छौ तरु
९८४९७८८६०४, ndrawal2@gmail.com
श्रीमान चन्द्र बहादुर शाही तथा नवराज धामी ज्यू, श्री ऐन बहादुर शाही, धरम बहादुर शाही, मंगल शाही तथा डिल्ली भट्ट ज्यू् ,
सबैमा नमस्कार ................
आज म यो चिठी तपाईहरुलाई नै लेख्दै छु किनभने तपाईहरु यो क्षेत्रका शक्तिशाली व्यक्तित्व हुनुहुन्छ्र तपाईहरुले चाहनुभयो भने सोरुभेगका समस्याहरुलाई जिल्ला तथा राष्ट्रिय स्थरमा उठान गर्नसक्नुहुन्छ्र
भन्छन असल नेता पाउन कुनै पनि क्षेत्र को लागि भाग्य को कुरा हो, युगौंदेखि को तपस्या ले मात्र असल नेता पाउन सकिन्छ्र नेल्सन मण्डेला पाएको हुदा अफ्रीका को चर्चा बिश्व मा चुलियो, महात्मा गान्धी पाएको हुदा भारत बिश्व मै अब्बल गनियो्र डाक्टर, इन्जिनियर, शिक्षक, कृषक पाउन सजिलो छ तर सच्चा नेता पाउन गार्हो, यो माने मा सोरु भेग लाई भाग्यमानी नै मान्नुपर्ने हुन्छ्र आज म तपाईहरुलाई प्रस्न गर्न चाहन्छु, तपाईहरु जस्तो शक्तिशाली व्यक्तित्वहरुको जन्म भयर पनि किन सोरुभेग अगाडी बढ्न सकेन
फोतु गाविसमा को रावलबाडा मा भयको बन फडानी त देखनु भयको नै होला्र त्यो क्षेत्र मा गयको बेला एउटि बुढी आमै लाई सोधेको थिए, आमै रूख त सबै सिध्याउनु भयछ ,
प्रतिउत्तर मा आमै ले भन्नुभयो के गर्ने बाबु खान पुग्दैन खेति गर्नलाई काटेको ्र
ती आमै को के दोष, खान पुगेन कट्नुभो ्र तिनलाई के थाहा रूख बिरुवा यसरि काट्दा बाढी पहिरो को जोखिम बढ्दै जान्छ र अन्तत तिनले बनायको घरबारी, पाखो जग्गा एकदिन त्यहि पहिरो ले बगायर लाने छ्र तिनलाई के थाहा पानी को मुहान सुक्दै जानेछ, गर्मि बढ्दै जानेछ्र एक त नखाको बिष लागिरहेको छ, त्यसमाथि यस्ता क्रियाकलाप ले जलबायु परिवर्तन को प्रकोप सबैभन्दा बढी यसक्षेत्र मा पर्ने पक्का छ अनि एकदिन त्यस्तो समय आउने छ जहाँ अत्याधिक गर्मि सहन नसकी पानी पानी भन्दै अन्तै बसाईसर्नु पर्ने छ्र त्यो सम्पूर्ण कार्य को दोष तपाईहरुको हो, त्यो समाज लाई अगाडी बढाउन नसक्नु, खाना को व्यवस्था गर्ने अन्य तरिका अगाडी ल्याउन नसक्नु, चेतनशील बनाउन नसक्नु, नया नया प्रबिधि को प्रचारप्रसार गर्न नसक्नु समुर्ण कार्य को जिम्मेबारी तपाईहरुले लिनै पर्छ्र
मैले त सुनेको फोतु गाबिस को बन फडानी हुनु मा राजनीतिक कार्यकर्ता को नै सबै भन्दा ठुलो हात छ्र
फोतु को रावलबाडा मात्रै होईन नाथर्पू गाबिस को हालत पनि त्यस्तै छ, भिई मा त जंगल नै छैन, भयको पनि उहिलै सकाईसके अब के फडानी गर्लान्र छिमेकी असल भयो भने आफ्नो पनि प्रगति हुन्छ, होईनभने आफ्नो पनि बिनास पक्का छ भनेझै भिई गाबिस ले आफ्नो जंगल सकाएर नाथर्पू को पछी लागेका छन्, पटक पटक यि दुइ गाबिस बिच झगडा नभाको पनि होईन्र जीमा गाबिस मा भयको जंगल फडानी पनि यि दुइ गाबिस को भन्दा कम् छैन्र रारा, कालै र धैनकोट गाबिसहरुमा तुलनात्मक रुपमा कम भयपनी आफ्नो सामर्थ्य ले भ्याय सम्म बिनास गरिरहेकै छन््र
तपाईहरु त्यस क्षेत्र का शक्तिशाली व्यक्ति हुनुहुन्छ, तपाईहरु ले भनेको नमान्ने सायदै कोहि नहोला्र यसको जिम्मेबारीबोध त समय मै गरिदिनु पर्यो न्रि
बिबिसी सम्बाददाता रबिन्द्र मिश्र ले भनेका छन्स् “कहिलेकाही लाग्छ हाम्रा अधिकांश नेता राती दिमागमा के लियर सुत्न जान्छन र बिहान के सोच्दै बिउझिन्छन् होलारु”
त्यसैले तपाईहरु जाग्नु पर्यो, धेरै नभनम सिप देखि द्वारी सम्म को बाटो त हिड्नुभयकै होला, गर्मि मौसम को त्यो यात्रा सम्झदै पनि डर लाग्छ्र त्यो बाटो को दुवै तिर ब्रिक्षारोपन् गरेको भय तेही बाटो सदै हिडौ हिडौ जस्तो लाग्ने थियो्र ब्रिक्षारोपन् गर्न भनेर बन कार्यालय, मालिका सामुदायिक विकास केन्द्र अन्तर्गत हिमाली क्षेत्र मा श्रोतहरुको दिगो सदुपयोग कार्यक्रम, नेपाल जलबायु परिवर्तन सहयोग कार्यक्रम अन्तर्गत लापा प्रोजेक्ट तथा अन्य सरकारी गैरसरकारी संस्थाहरु जिल्लामा क्रियाशील छन््र तपाईहरु ले सहि नेतृत्व र मार्गनिर्देशन दिन सक्ने हो भने ती सबै त्यस्ता कार्य मा सामुहिक रुपमा लागि पर्नेछन भन्नेमा दुइमत छैन्र त्यसैले तपाईहरु जाग्नु पर्यो्र
नविकरनिय उर्जा प्रवर्द्धन केन्द्र को सहयोगमा सोरु भेगका विभिन्न ठाउमा लाखौ को लगानी मा सोलार मिल जडान भए, चाहे त्यो भिई को ठुलागाउँ मा बनेको होस् वा नाथर्पू को जमलधारा मा बनेको होस् वा जीमा को ख्याल्च मा बनेको होस्, ती सबै अहिले बिग्रेको अवस्थामा छन््र तपाईहरु जे जति राजनीति गर्नुहुन्छ ती समाजकै मुद्दा मा टेकेर राजनीति गर्ने हो्र तपाईहरु ले जे जति पाउनुभएको छ त्यो सबै त्यहि समाज बाट पाएको हो त्यसैले तपाईहरु को प्रमुख जिम्मेबारी भनेकै त्यहि समाज लाई अगाडी बढाउनु हो्र मैले सुनेको नाथर्पू गाबिस मा एमाले र कांग्रेस बीच झगडा हुदा सोलार मिल नै उप्काएर अन्तै लगे रे्र
नेपाल मा पुरानो उखान नै छस् गु आयो गाउँ आयो्र हाम्रो टिम फोतु गाबिस को रावलबाडा गयको बेला गाउँभरि जताततै खुल्ला दिशा देखेर हाम्रो प्रोजेक्ट का राष्ट्रिय संयोजक श्याम कृष्ण श्रेष्ठ ले चर्पी बनाउनु पर्यो भनि सल्लाह दिनुभएको थियो्र प्रतिउत्तर मा गाउलेले सजिलै उत्तर दिएस् हाम्रो लागि गाबिस ले उपलब्ध गराएको चर्पी गमगढी मा बस्ने नेताहरुले खाईदिए्र
म तपाईहरुलाई प्रश्न गर्न चाहन्छु आफ्नो क्षेत्र को विकास गर्न नसक्ने तपाईहरुले राष्ट्र को विकास कसरि गर्न सक्नुहोला्र
भारत मा नरेन्द्र मोदी उदाए, बिश्व को १५ औ शक्तिशाली व्यक्ति मा गनिए किनभने उनले भारतको उत्तरप्रदेश मा विकास को नयाँ आयाम थपे त्यसैले सबै भारतीय हरुले सोचे उनको त्यो सोच, कार्यक्षमता भारत भरि विस्तार गर्नेछन्र फलस्वरुप मोदी लाई प्रधानमन्त्री बनाए्र नेपालमा शेरबहादुर देउबा, नारायण मान बिजुक्क्षे जस्ता नेता किन कहिल्यै चुनाब हार्दैनन्र एक पटक तपाईहरुले तिनीहरुको क्षेत्र मा राम्रो संग अध्यन गर्न सके एस् क्षेत्र को विकास मा पनि टेवा पुग्नेथियो्र बिजुक्क्षे को जिल्ला भक्तपुर मा भयको शिक्षा क्षेत्रको विकास लाई हेर्नुस, नेपालको सबैभन्दा शिक्षित् जिल्लामा गनिन्छ, एक घर एक ब्याचलर बनाउने उधेश्य का साथ अगाडी बढिरहेका छन् बिजुक्क्षे्र चागुनारायण मन्दिर जाने बाटो हेर्नुस, बाटोमा ईटा बिछ्याएर कस्तो मजाले सिंगारिएको छ्र के त्यो मोडेल गमगढी बजार को महाकाली नमुना उच्च माबि को ढोका देखि जिल्ला अदालत सम्म निर्माण गर्न सम्भव छैनरु तपाईहरुले चाहनुभयो भने, इच्छा शक्ति देखाउनु भयो भने गमगढी लाई सिंगार्न गार्हो छैन्र हामी आम नेपालीको बाह्र फुटे बुद्धि लाई विस्तार गरि भबिष्य सम्म टिकाउ हुने गरि काम को थालनी गर्न सके सोरु भेग र समग्र मुगु लाई नेपालको ७२औ जिल्ला होईन प्रथम जिल्ला बनाउन सकिन्छ्र आबश्यकता छ त मात्र तपाईहरुको जोस जागर, सकारात्मक सोच अनि समाज प्रति को समर्पण भाबना् ,
म तपाईहरुलाई राष्ट्रिय राजनीतिमा आधिपत्य जमाएको देखन चाहन्छु्र सामुदायिक सिचाई आयोजना मुगु का जिल्ला संयोजक प्रकाश बुद्थापा ले भनेझै “हाम्रा नेता पोस्टर होईन मुर्ति बनुन्, पोटर च्यातिन सक्छ तर मुर्ति सधैलाई रहिरहन्छ्र” तसर्थ तपाईहरु मुर्ति बन्नुहोस, यो संसार मा पोस्टर बन्नेको कमि छैन्र
उही तपाईहरुको सुभेच्छुक ,,,,,
नरेश दत्त रावल,,,,
,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,यो लेखकको स्वतन्त्र विचार हो । यसको सर्वाधिकार लेखकमा नै सुरक्षित छ ।
रारा तालको सौन्दर्य, विश्वका प्रसिद्ध चार धाम मध्य एक छायानाथ, डोल्फु गाबिस मा रहेको तामा खानी र यार्सागुम्बाको मुहान भयर पनि मुगु कहिलै नेपालको अग्रपंति मा आउन सकेन्र दुख दरिद्रता, भोकमरी, र गरिबी ले सधै सताईरहयो्र आखिर एती धेरै प्राकृतिक सम्पति भएर पनि किन एति अविकसितरु यसको उत्तर खोज्न धेरै समय लाग्यो्र मुगु को बसाई एक वर्ष पुरा गरि दोस्रो वर्ष मा प्रवेश गर्दा बल्ल पो थाहा पाए, यहाँ राजनीति विकास गर्न होईन बिनास गर्न पो गरिदो रहेछ्र यहाँ पढने मान्छे छन्, लेख्ने मान्छे छन् अनि बोल्ने मान्छे पनि छन् तर गर्ने मान्छे शुन्य छन््र खै यहाँ का राजनितिग्यहरुले बेलुका के सोचेर सुत्छन् अनि बिहान के सोचेर उठ्छन्, अचम्म लाग्दो कुरो यो पो छ्र मैले सुनेको राजनीति समाज परिवर्तनको लागि गरिन्छ तर खै म त यहाँ आफु परिवर्तन भएका नेता मात्र देख्छु, समाज जस्ताको तेस्तै अनि जहाको तेही्र पार्टी विस्तार अनि सक्ति संघर्ष मा सबै उर्जा सकाउनुभन्दा समाज विकास को बारेमा केहि सोचे बिकसित समाज निर्माण गर्न गार्हो थियन्र अनि पार्टी त आफै विस्तार हुन्थ्यो कसैले जित्न नसक्ने गर्रि
अप्रिल २७, २०१४।।।।।।।।हाम्रो कार्यक्रम “हिमाली क्षेत्रमा श्रोतहरुको दिगो सदुपयोग” ले युवा संजाल गठन गरि दुई दिने तालिम संचालन गर्ने कार्यको थालनी गर्यौ्र सुकरात ले प्लेटो लाई शिक्षा दिए, प्लेटो ले अरिस्टोटल लाई र अरिस्टोटल ले सिकन्दर महान लाई शिक्षा दिए्र शिक्षा एकबाट अर्कोमा नसरेको भए, ज्ञान भन्ने वस्तु उहिल्यै मरिसकेको हुन्थ्यो्र विभिन्न १० गाबिस का २० जना युवा लाई एकिकृत गरेर होटेल ग्रान्ड गमगढी मुगु मा तालिम संचालन गर्ने जिम्मा नेपाल जलबायु परिबर्तन सहोयोग कार्यक्रम की जिल्ला संयोजक अमिता थापा मगर, इन्जिनियर प्रकाश शाही र स्वयम् म गरि तिन जना को युनिट ले विभिन्न क्रियाकलाप सहित तालिम चलायौ्र
सक्नेले लामो यात्रा गरि उच्च हिमाली क्षेत्र मा रहेको मन्दिर मा पूजा गर्न जान्छन, नसक्नेले घरमा भयको फोटोमा्र त्यस्तै गमगढी बजार देखि १५ मिनेट पश्चिम चैन गाउँ मा रहेको छायानाथ मन्दिर पनि उच्च हिमाली गाबिस डोल्फु मा रहेको छायानाथ को छाया हो्र तालिम को दोस्रो दिन बिहान हामी पनि हाईकिंग गर्न त्यहि मन्दिर मा गएर फर्क्यौ, स्कुल को मैदान मा रमाइलो ज्ञानबर्दक खेल संगै सामुहिक फोटो खिचेर नौ बजे नै हाम्रों होटेल मा उपस्थिति रह्यो्र बिहानी को कोमल घामसंगै होटेलको मुटुमा म, अमिताजी र मालिका सामुदायिक विकास केन्द्र, मुगु का अध्यक्ष सुरेस बहादुर शाही चिया खादै थियौ, नजिकै आउदैगरेको बिश्व बातावरण दिवस को बारेमा गफगाफ सुरु भो्र अमिताजी ले जून(५ मा चित्रकला प्रदर्शनी गर्ने कुरा झिक्नुभो्र चिनी लाई गुलियो भनिरहनु पर्दैन, तेजाबी सुन लाई कसी लाउनु पर्दैन भनेझै मलाई लाग्यो यो त धेरै राम्रो मुगुमै पहिलोपटक चित्रकला प्रदर्शनीरु मन खुसीले पुलकित भयो, राम्रो काम को लागि ढिला किनरु तुरुन्तै निर्णय गर्यौ बिश्व बातावरण दिवस मा चित्रकला प्रदर्शनी गर्ने्र नभन्दै जून(५ मा हामीले जिल्लाका विभिन्न कुना कन्दरा बाट बिधार्थी भाई बहिनि र मालिका सामुदायिक विकास केन्द्र मुगु का बन अधिकृत तथा चित्रकार मनोज परियार ले बनाएका १२० वटा वाताबरनिय सचेतनामुलक चित्र लाई प्रदर्शनी मा राख्यौ्र जुन मुगुमा पहिलो पटक अनि भब्य रुपमा उल्लेखनीय सहभागितामा सम्पन्न भयको थियो्र त्यो दिन बाट सकारात्मक सोच कि धनि बौद्धिक व्यक्तित्व अमिता जि लाई गुगल जि भनेर सम्बोधन गर्न थालेको छु्र
जिल्लामा गैरसरकारी संस्था का कर्मचारी र राजनीतिज्ञ हरु बीच राम्रो सम्बन्ध रहेको देखिदैन्र सबैलाई आ(आफ्नो डम्फु बजाउदै फुर्सद छैन्र समाज जता जावस् पैसा आफ्नै खल्ती मा आवस भन्ने मानसिकता मा रुमल्लिरहेका छन््र कर्मचारी भन्छन राजनीतिक दलले काम गर्न दियनन, राजनीतिक दल का अगुवा भन्छन कर्मचारी ले मनपरी गर्न पाइदैन्र एक ले अर्को लाई दोष थोपर्ने काम मात्रै भयको स्पष्ट देखिन्छ्र नजिकै आइरहेको बिश्व बातावरण दिवस को उपलक्ष्य पारेर राजनीतिक दल बिरुद्ध गैरसरकारी संस्था को मैत्रीपुर्ण फुटबल खेलको आयोजना गर्ने योजना बनाइ्र जसले सम्बन्ध विस्तार मा केहि भूमिका खेल्छ कि भन्ने आस थियो साथै वातावारनिय असर को बारेमा जनचेतना फैलाउन पनि सजिलो हुने थियो्र गृहकार्य पनि लामो नै भयको थियो तर बिडम्पना कर्मचारी साथीहरुको तथा अग्रजहरुले बारम्बार सम्भब छैन भनिरहदा म पनि पछी हट्न बाध्य भय्र सम्भव भयो भने आउदो दिनमा गर्ने पुरा गर्ने लक्ष्य राखेको छु्र
गहिराई मा डुब्दै नडुब, डुबीसकेकाछौ भने
मोति नटीपि नफर्क
लक्ष्यमा पुग्न सजिलो हुदैन
आत्तिएको मन लाई सम्हाल्दै जाऊ
निर शाह ले लेखेको यो गित को भाव झैँ माथिको काम बाट पछी हटेपनि फुटबल खेल जसरि पनि सम्पन्न गर्ने इच्छा थियो्र फलस्वरुप नेपाल कि मेस्सी सुनकली बुढा जस्ती राष्ट्रिय ख्याती प्राप्त खेलाडी को साथ पाएको मुगु बाम गाउँ को टिम लाई मुगु गमगढी टिम संग खेलाउने सोच आयो, असल छिमेकी मुगु का कार्यक्रम संयोजक द्रोण जिसी संग र महाकाली नमुना उच्च माध्यामिक बिद्यालय संग पटक पटक कुरा चल्यो्र इतिहास को छाया बर्तमान हो, त्यसै बाट मान्छे चलायमान भैरहेको हुन्छ्र गमगढी टिम जसरि पनि जित्न चाहन्छ, खेलेर होस् वा धम्काएर्र यहि छबी जताततै छरियको अवस्था लाई केलायर द्रोण सर ले आफ्नो टिम लाई गमगढी ल्याउन नसक्ने अवस्था दर्शाय्र
तर अर्को तिर गमगढी टिम जसलाई महाकाली नमुना उच्च मा।बि।ले प्रतिनिधित्व गरिरहेको थियो, उनीहरुको तयारी तिब्र अवस्थामा थियो्र बाम को टिम नआउने भयपछी अब के गर्ने, हामी ताल रहेनौ, नदि भएर बगिसकेका थियौ पुनः ताल मा फर्किन असम्भव थियो्र हाम्रो एकमात्र गन्तब्य समुन्द्र थियो जहाबाट हामी आरामको सास फेर्न सक्थ्यौ्र फलस्वरुप गमगढी मा पहिलो पटक बिद्यालय स्तरीय महिला फुटबल आयोजना गर्ने निर्णय गरियो, जसमा निमित्त जिल्ला विकास अधिकारी लक्ष्मी प्रसाद उपाध्याय ले राम्रो साथ दिनु भयको थियो्र वहाको सकारात्मक साथ हाम्रो लागि उर्जा थियो्र एकातिर तयारी तिब्र थियो अर्को तिर तत्कालिन मुख्य जिल्ला अधिकारी बलभद्र गिरि ले जिल्ला विकास समिति मा भयको सम्मेलनमा मा मुख्य सचिब लिलामणि पोख्रेल को चिठी पढ्दै त्यहि अनुसार अगाडी बढ्न, फुटबल आयोजना रोक्न निर्देशन दिनुभो्र
मन ऐना फुटेझैँ भो, के गरौ के नगरौ केहि सोच्न सकिन त्यसको अर्को दिन पुन जिविस मा मिटिंग बस्यो, मन डर र निराशा ले भरिपुर्ण भयपनी ठुलो साहस जम्मा गरि भनेस्
“सर, वनजंगल तिब्र गतिमा नासिरहेको छ, जलबायु परिवर्तन को असर दिनानुदिन बढ्दो छ, कृषि क्षेत्र धरासायी बन्दै छ्र बिश्व मानचित्र मा जलबायु परिवर्तन को असर को हिसाब ले नेपाल चौथो जोखिमपूर्ण देश मा पर्दछ्र पूर्व भन्दा पश्चिम अनि तराई भन्दा हिमाल मा यसको असर बढी छ्र फलस्वरुप यसले मुगु जस्तो जैविक बिबिधता भएको, कृषि मा निर्भर रहेको क्षेत्र लाई बिशेस असर पार्ने देखिन्छ्र मुगु लाई नखाको बिष लागिरहेको छ्र त्यसैले एसबारे ब्यापक जनचेतना जगाउन आवश्यक देखिन्छ्र फुटबल सबै को रुची को खेल भयको हुदा यसमा धेरै को चासो बढ्ने पक्का छ्र यो सन्देस गाउँ गाउँ मा पुर्याउन सबै भन्दा उत्तम उपाय फुटबल आयोजना देखिन्छ साथै यसले युवा केटीहरुको क्षमता विकास गर्ने भयको हुदा यो आयोजना गर्न हामी इच्छुक भएका हौ्र त्यसैले संदेश फैलाउने उद्देश्य ले गर्न थालियको यो आयोजना लाई सम्पन्न गर्न सहयोग गरिदिनुपर्यो्र”
वहाले सिधा अनुहार पनि नहेरी राजनीतिक दल का प्रतिनिधितिर भन्नुभो यो भाई लाई हिजो देखि भन्दैछु कोई सम्झाउ न यसलाई्र राजनीतिज्ञ हरुले पनि फुटबल प्रतियोगिता रद्ध गर्न सुझाए्र
कस्तो समाज केहि गरौ भन्दा पनि नहुने, वहाहरुलाई तपाईहरु जिम्मा लिनुस भनेको त होईन, मात्र सम्पन्न गर्न दिनुस पो भनेको थिए्र अन्तत सामान्य सरसफाई कार्यक्रम गरेर जून(५ मनाउने निर्णय सहित मिटिंग सकियो्र
मन मा रिस पनि उठिरहेको थियो, लाज पनि लागिरहेको थियोसअब के गर्ने।।।।।्र म त नदि भैसकेको थिय, मेरो गन्तब्य त मात्र समुन्द्र थियो्र तर यहाँ मुख्य जिल्ला अधिकारी पहाड भयर उभिए अनि मलाई पुनः ताल बनाउन खोजे्र मलाई थाहा थिएन कृतिम ताल कहिले कसरि फुट्छ्र एबोला भाईरस को संक्रमण अफ्रिकी देशहरुमा फैलीयझैँ फुटबल प्रतियोगिता नहुने खबर गमगढी भरि फैलियो्र
म कोठा भन्दा बाहिर जान सकिरहेको थियन्र एकाबिहानै खबर आयो हिजो केटीहरु जिल्ला प्रशासन कार्यालय को प्रांगण मा हामिले फुटबल खेल्न पाउनुपर्छ भन्दै नारा लागाए्र अनि त के खोज्छस् काना आखो भनेझै स्कुल स्तरीय फुटबल प्रतियोगिता हुने औपचारिक निर्णय भयो्र
बेलुका को खाना खाइ ओछ्यानमा पल्टिए, खुसि ले होकी किन हो निदाउन नै सकिरहेको थियन्र त्यतिकैमा दिमाग मा अर्को सोच आयोस देश विकास हुन्छ भनेपनि सरकारले हुदैन भनेपनि सरकारले्र सरकारी स्थर बाट जब सम्म कार्य अगाडी बढाईदैन देश को विकास असम्भव छ्र हामी एक दिनको पाहुना न हौ, आज यहाँ भोलि कहाँ कहाँ, मुगुको खेलकुद विकास को लागि हामी होईन खेलकुद विकास समिति नै अगाडी बढ्नुपर्छ्र अर्कोदिन खेबिस मुगु कार्यालय गए, खेबिस उपाध्यक्ष जिल्ला सिंह भाम संग कुरा साटे, वहा सकारात्मक हुनुभो र भन्नुभो तपाई आउनुभो धेरै धेरै धन्यवाद, के गर्ने हामी एक्लैले गर्न सक्ने स्थिति छैन गैरसरकारी संस्था आजसम्म कोई आएका होईनन््र
मैले भने तपाई आयोजक बनिदिनुपर्यो हामी सहयोगी बन्छौ्र हो मा हो थप्दै म बाहिरिए्र मन चंगा भैरहेको थियो, कतै उड्न मन लाइरहेको थियो्र बाटो मा हिडे उड्दै उड्दै्र
चन्दननाथ होटेलमा कफी खादै म, गुगल जि र खेबिस कोषाध्यक्ष सुकुमा शाही बिच बिस्तृत कार्ययोजना तयार भो, फलस्वरुप जून(५ मा चित्रकला प्रदर्शनी र जलबायु परिवर्तन सचेतना सम्बन्धि सडक नाटक प्रदर्शन गर्ने अनि जून(७ बाट फुटबल सुरु गर्ने्र अन्ततः मुख्य जिल्ला अधिकारी को उदघाटन, अधिकांस कार्यालय प्रमुख, राजनीतिक दलका प्रतिनिधि र उल्लेख्य जनसहभागितामा आयोजना सुरु भो्र
बिच जंगलमा बाटो छुट्टियो
मैले अलि बेचल्तिको बाटो रोजे
सारा फरक त्यसैले पारिदियो्र
रबर्ट फ्रस्ट ले माथि भनेझै म फरक बाटोमा गैसकेको थिए समस्या आउने क्रम जारी थियो्र प्रतियोगिता को दोस्रो दिनस सुनकली बुढा को ७० औ मिनेटमा आकर्षण गोल संगै रारा डाइनामिक बोर्डिंग स्कुल ले महाकाली नमुना उच्च
माध्यामिक बिद्यालय(बि बिरुद्ध १ गोल को अग्रता लिन सफल भयो्र खेल सकिन मात्र १५ मीनेट बाकी थियो, अनयासै एक जना अपरिचित व्यक्ति ले लाठी प्रहार गर्दै पिटेको देखे्र त्यो लाठी मेरो स्वयम्सेवक कर्मचारी को तिघ्रा मा पर्यो तर पनि यो मन ले केहि गर्ने सकेन, नतमस्तक भयर फिल्म हेरेझै हेरिरहे्र के गरु कसो गरु केहि सोच्न सकिन हेर्दाहेर्दै खेल मैदान त युद्ध मैदान जस्तो पो भयो्र
जित्न को लागि खेल्नु र नहार्नको लागि खेल्नु मा बिशाल अन्तर छ्र यहाँ कसैलाई हार्नुछैन्र जित को आधार तयार गर्न मेहनत गर्नु पर्छ भन्ने चेतना भएको भए सायद खेल मैदान युद्ध मैदान बन्नेथीएन होला्र
जेम्स एलेन ले भनेका छन्स् मान्छेको दिमाग बगैचा जस्तै हो्र यसमा हामिले असल विउ रोप्यौ भने बगैचा हराभरा र सुन्दर बन्छ्र हामी आफुले केहि रोपेनौ भने पनि त्यहा केहि न केहि त उम्रिन्छ्र त्यो केवल झारपातमात्रै हुनेछ्र यो त प्रकृतिको नियम नै हो्र
टोनी ब्लाएर इंग्ल्यान्ड का प्रधानमन्त्री हुदा पत्रकार ले सोधेका थिए तपाइको आगामी योजना के छरु ओहाको उत्तर थियो शिक्षा शिक्षा शिक्षा्र इंग्ल्यान्ड जस्तो बिकसित राष्ट्र मा त शिक्षा को कमि छ भने हाम्रो जस्तो अविकसित देश को ७३ औ जिल्ला मुगु मा यसको अबस्था के होला्र हो राज्य ले शिक्षा मा बिशेस जोड दिन आबश्यक छ्र समाज लाई पढ्न सिकाउन आबश्यक छ, समाज प्रति उत्तदायी हुन सिकाउनु आवश्यक छ्र नत्र समस्या एक जना ले उत्पन्न गराउछ, असर सबै ले भोग्नु पर्छ्र
जित तपाइको किताबमा शिब खेडा ले लेखेका छन्स् संसारमा “दिने र लिने” गरि दुईप्रकार का मान्छेहरु छन््र लिनेहरु मजाले खान्छन र दिनेहरु गाढा निन्द्रामा ढुक्क संग सुत्छन््र तर यहाँ मेरो जिबनमा ठिक उल्टो भयो, म त दिने व्यक्ति थिए, मलाई लिनु केहि थिएन तर पनि रातभरी सुत्न सकिन्र यो छट्पटाहट तिन दिन सम्म चल्यो्र अचम्म त मलाई तेतिखेर लाग्यो जब यो झगडा लाई राजनीतिक रुप धारण गराइयो्र
म कमजोर हुदैथीए, लाग्न थाल्यो अब सम्भव छैन्र यो बिच मा खेबिस अध्यक्ष लाल बहादुर रावत ले खेल जसरि पनि सकाउनु पर्छ भन्ने ठुलै अडान लिनुभो र क्रियाशील हुनु भो्र सरकारी निकाय को महत्व त्यो दिन पो बुझे, मनमनै भगवान लाई धन्यवाद दिएस सरकारी कार्यालय संग सहकार्य गर्ने बुद्दी दिएकोमा्र ठुलो संघर्ष पश्चात अन्ततः खेल पुनः संचालन हुने नै भयो्र
मलाई थाहा थियो बाकी खेल सम्पन्न गर्न सजिलो छैन, कडा सुरक्षा र ठुलै योजना चाहिने छ्र मलाई नबिन भाई ले राम्रो साथ दिए र आफ्नो नेतृत्वमा १४ जना गमगढी हल्लाउने युवा लाई स्वयंम्सेवक को रुपमा खटाउने कुरा गरे्र अनि त दुवै हात मा लड्डु भैहाल्यो न्रि पहिलो घेरामा १४ जना स्वयंम्सेवक भाईहरु दोस्रो घेरामा प्रहरी प्रसासन अनि तेस्रो मा आम दर्सकदिर्घा्र
कसैले नसोचेको क्षेण भयो त्यो अन्तिम खेल मा्र मनोज भाई को कमेन्टेटर९टिप्पणी०, खेल को रौनकता, दर्शक को उपस्थिति, फुटबल मय वातावरण अनि सम्पूर्ण बरिष्ट व्यक्तित्व हरुको उपस्थित्रि लाग्थ्यो बिश्व कप फुटबल आयोजना मुगु ले गरिरहेको छ्र
अन्ततः अति रोमान्चक खेलमा महाकाली नमुना उच्च माध्यामिक बिद्यालय(ए ले रारा डाइनामिक बोर्डिंग स्कुल लाई पेनाल्टी सुटआउट मा ५(४ ले जित्दै उपाधि माथि कब्जा जमायो्र
हामिले सोचेका थिएनौ सम्पूर्ण मुगु खेल मैदान मा उपस्थिति होला भनेर, जिल्लाका सम्पूर्ण विशिष्ट व्यक्तिहरुको उपस्थिति मा पुरस्कार वितरण कार्य सम्पन्न भयो्र जित्ने हार्ने सबै टिम लाई पुरस्कार वितरण गरेका थियौ्र बिद्यार्थी टिमहरु नारा जुलुस गर्दै बजार परिक्रमा गर्न थाले्र जर्मनी ले बिश्व कप फुटबल २०१४ जित्दा भन्दा कम् थिएन यहाँ को रौनक्र धेरै साथीहरुले बधाईदिनुभो र भन्नुभो धेरै राम्रो गर्नु भो आउदा दिन मा फेरी यस्ता कार्य हुन् भन्ने अपेक्क्षा राख्दछौ्र त्यो दिन बल्ल गहिरो निन्द्रा मा सुत्न सके्र
हाम्रो महान जिम्मेबारी भनेकै आउदा दिनमा यस्ता कार्यहरु गर्न सकिन्छ र गर्दैजानुपर्छ भन्ने थियो, जुन कार्यमा थोरै भएपनी सफल भयजस्तो अनुभव गर्न सक्यौ जस्तो लाग्छ्र लक्ष्य मा पुग्न सजिलो हुदैन, अत्तालियको मनलाई सम्हाल्दै जाऊ्र
सुमन मल्ल-------------
सदरमुकाम गमगढी देखि पाँच दिन टाढा पर्ने तिब्बतसंग जोडिएको मुगु गाविसमा पर्ने पन्ध्र हजार फिटको उचाईमा रहेका पाटन क्षेत्रमा यार्चा गुम्बा टिप्न जाने क्रममा यो वर्ष सुरुवातमा नै मानविय क्षेति हुन थाले पनि राज्य विहिनताका कारण यसको न्युनिकरण गर्ने सम्भावना कम देखिएको छ ।
एक हप्ता नपुग्दै बुधवारसम्म पाटन क्षेत्रमा पुगेका १५ हजार सर्व साधारण मध्य मंगलबारसम्म चार जनाको लेक लागेर ज्यान गएको छ भने बुधवार फेरि मुगु जिल्ला पिना गाविस वडा नम्बर ९ का २७ वर्षका गमबहादुर शाहीको लेक लागेर नै मृत्यु भएको छ । अहिलेसम्म पाँच जनाको लेक लागेर ज्यान जानुका साथै हजारौ सर्व साधारण विरामी परेका छन । जेठ १६ गते यार्चा खोज्न पाटन क्षेत्र प्रवेश गरे यता विरामी परेर दैनिक चार सय भन्दा बढि फर्किने गरेको सिमा प्रहरी चौकि मुगुले जनाएको छ । सिमा प्रहरी चौंकिसंगै मुगु गाउँमा स्वास्थ्य चौकि रहे पनि स्वास्थ्यकर्मी नहुँदा विरामी परेर आएकाहरुले विच बाटोमा नै ज्यान गुमाउनु परेको छ भने बाँच्नेहरुले समेत निकै जोखिम झेल्नु परेको छ । मुगुको टाँके पाटन क्षेत्रमा यार्चा खोज्न पुगेर विरामी भई फर्केका जुम्ला जिल्ला तातोपानी गाविसका मनबहादुर सुनारले यस्तै दुख व्यर्होनु प¥र्यो । विरामी परेर औषधी पाईन्छकी भन्ने आशले मुगु गाउँमा पुगियो त्यहाँ त स्वास्थ्य चौकि ताला लगाईएको रहेछ धौ धौ गरि तिन दिन लगाएर गमगढीसम्म पुगियो सुनारले भने । यसरी औषधी र स्वास्थ्यकर्मी नभेटेर मुश्किलले ज्यान जोगाउने हजारौ छन ।
यार्चा खोज्न गएका पाँच जनाको ज्यान गईसक्यो, हजारौ विरामी परेका छन तर राज्य मौन भएर बसेको छ । हाम्रो पहुँच भन्दा टाढा छ , मानविय क्षेति न्युनिकरण गर्ने तथा उद्धार गर्ने कुनै उपाय छैन बरु अर्को वर्ष के गर्न सकिन्छ अहिले देखि लाग्नु पर्छ , जिल्ला प्रशासन कार्यालय मुगुका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी तोरण पराजुलीले भने । राज्यले नत राजश्व संकलनमा बलियो उपस्थिती देखाएको छ नत व्यवस्थापनमा , यसमा राज्यको कमजोरी हो , राज्यको बलियो उपस्थिती मुगु गाविसमा हुने हो भने यस्ता सवै समस्या सहजै समाधान हुने जिल्ला विकास समिति मुगुका ओजना अधिकृत लक्ष्मीप्रसाद उपाध्यायको भनाई छ । मुगु गाविस देखि तिब्बत पुग्न डेढ दिन लाग्छ भने मुगुका स्थानीयवासीहरुले तिब्बतसंग करोडौको व्यापार व्यवसाय गर्नुका साथै यार्चा गुम्बा निर्यात समेत गर्छन । अर्को तर्फ प्रशस्त बन्य जन्तुको बासस्थान , तामाखानी, हिमचितुवाको बाक्लो बसोवास हुने क्षेत्र समेत हो यो क्षेत्र । सरकारले विगत दुई वर्ष यता मुगुमा सिमा सुरक्षाका लागि सशस्त्र प्रहरी राख्ने भने पनि अहिलेसम्म कुनै प्रक्रिया थालेको छैन तर आउने वर्षसम्म सशस्त्र प्रहरी सिमामा आईसक्ने जिल्ला प्रशासन कार्यालयको भनाई छ ।
एक दशक देखि यार्चा खोज्न जानेहरुबाट बन प्रवेश शुल्क उठाउदै आए पनि त्यो रकमको लेखा जोखा छैन । मुगु गाविसका स्थानीयवासीहरुलाई नत राज्य चाहिएको छ , नत राज्यको कानुन नै लाग्छ । २०६४ सालमा वन प्रवेशबाट उठेको रकम ४८ लाख जिविस पठाउदा सदरमुकाममा बस्ने कर्मचारी, राजनीतिकदलहरुका नेताले दैनिक भ्रमण भत्ता स्वरुप लिएको, पछिल्लो वर्ष , ८ लाख रारा क्याम्पसलाई सापटी दिए पनि फिर्ता नभएको , जिविस जाने रकम मुगु गाविसमा एक अंश पनि नगएकाले आफुहरुले संकलन गरेको राजश्वबाट २० प्रतिशत मात्र जिविसलाई दिने निर्णय गरेको स्थानीय अगुवा तोर्ची लामाले बताए । जिविस, गाविस , बन, स्थानीय प्रहरी प्रशासन , राजनीतिक दलको समुह राजश्व संकलन गर्न मुगु पुग्ने भए पनि मुगालको निर्णय अनुसार चल्नु पर्ने हुन्छ । उनिहरुको निर्णय नमान्ने हो भने राजश्व संकलन गर्न निकै गाह्रो हुने गाविस सचिव मकरबहादुर रावलको भनाई छ । राजश्व संकलन गर्न गएका सरकारी टोलीलाई स्थानीयले तिमीहरुको अधिकार छैन , हाम्रो बन हो हामी आफै राजश्व उठाउछौ , भात खाएर फर्किए हुन्छ समेत भन्ने गरिरहेका छन । मुगु गाविसका स्थानीयवासीसंग दुईवटा सामुदायिक वनमात्र छ । गाउँ नजिकको काङ्गमार्बो र गाउँ देखि तिन घण्टा तल ठाडा गुम्बा अर्थात तारे तोक्चे सामुदायिक बन बाहेक सबै राष्टिय बन रहेको छ ।
स्थानीय स्वायत्त शासन ऐन अनुसार राष्टिय बनको राजश्व संकलन तथा बाँडफाँड गर्ने अधिकार गाविस स्वयमलाई छैन तर मुगु गाविस त के स्थानीयवासीहरुले राजश्व आफै संकलन गर्ने ,खर्च गर्ने , बाँडफाँड गर्ने गरिरहेकाछन तर पनि राज्य मौन छ । अर्को तर्फ यार्चा पाईने बनमा कोही लुकि छिपी गएमा पक्राउ गर्ने तथा आफसी सल्लाहमा जरिवाना पनि लिने गर्छन तर त्यो अधिकार समेत राज्यले दिएको छैन राज्य रमिते बनेर बसेको छ । यसको उदाहरण अघिल्लो वर्ष गाउँलेको अनुमति विहिन कामदार लिएर सुटुक्क बनमा प्रवेश गरेको भन्दै मुगु गाविस वडा नम्बर ४ कै कार्माकाङ्गडोल लामालाई नियन्त्रणमा लिई २१ लाख १० हजार जरिवाना तिराए । अहिले पनि लामा होटेलको सामान राख्ने निहुँ गरेर बनमा चोरी गर्न गएको भन्दै गाउँलेहरुले सदरमुकाम ल्याएका छन मुद्दाको तयारी समेत गरिरहेका छन । यो विवाद मिलाउन स्थानीय प्रहरी प्रशासन, राजनीतिक दल लगायतको सर्वपक्षिय पहलले समेत सकेको छैन भने संकलन भएको राजश्व समेत गाउँलेले नदिने बताउदै आएका छन । विगतको रकम गाविसलाई फिर्ता गरे मात्र राजश्व संकलन तथा बाँडफाँड गर्ने उनिहरुको भनाई छ ।
राज्यको उपस्थित यस अर्थमा छैन कि यार्चा खोज्न हिमाल जाने हजारौ सर्वसाधारणले मंहगी र अभावको चपेटामा बस्नु पर्ने बाध्यता छ । नेपाल खाद्य संस्थानले उपलब्ध गराउने तिस केजीको खाद्यन्नको मुल्य १२ सय छ भने शिरानी चौरमा त्यसको मुल्य ४५ सय पर्ने गरेको छ । पाँच केजी आटाको बजार मुल्य तिन सय पचास छ भने उता २५ सयमा सर्व साधारणले किन्नु पर्ने , पन्ध्र रुपैयाँको चाउचाउ पचास रुपैया पर्ने गरेको छ । धेरै दिन हिड्नु पर्ने भएकाले सर्वसाधारणलाई घरबाट खाने कुरा बोकेर लैजान समस्या पर्ने हुँदा उतै किनमेल गर्नु पर्ने हुन्छ । कालोबजारी व्यापक छ । सर्व साधारणले राजश्व तिरिरहेका छन , त्यसबापत नत स्वास्थ्य उपचार हुन्छ नत हिड्ने बाटो नै राम्रो । शिरानी चौरमा स्वच्छ खानेपानी समेत छैन नदिको फोहोर पानी खाएर हजारौ सर्व साधारणलाई आउ मासीले सताउछ । उठेको राजश्व गाउँलेहरुले थोरै मात्रा गुम्बा र काठे पुलमा लगानी गर्छन भने बाँकि बाँडेर खाने गरेको असन्तुष्ट स्थानीयवासी नै बताउछन । नौ वडाका नौजना अगुवाले जे भने त्यो सवै गाउलेहरुले मान्नु पर्छ अन्यथा गाउँ निकाला हुनु पर्छ यहि डरले पनि कसैले विरोध गर्न सक्दैनन ।
सुमन मल्ल------------
जेठ २१ मुगु---------
बर्ष भरि गरेको खेतिपातीले परिवार पाल्न नसकिने भए पछि केहि कमाएर परिवार पाल्ने आशामा हिमाल तिर यार्चा गुम्बा संकलन गर्न जाने क्रममा विच बाटोमा नै ज्यान गुमाए पछि जुम्ला जिल्ला छुमचौर गाविस वडा नम्बर ५ का ४४ वर्षीय मानबहादुर बोहोरा जस्तै दर्जनौ छन मानबहादुरहरु ।
छोटो समयमा मुगुका उच्च हिमाली क्षेत्रमा रहेका पाटनमा पाईने यार्चा गुम्बा संकलनबाट राम्रै आम्दानी हुने र परिवारलाई एक छाक पेट भर्न र लुगाफाटो जोहो गर्न सकिने आशामा हिमालतिर उक्लिने कर्णालीवासीले सोचे भन्दा फरक परिणाम व्यहोर्ने गरेका छन । यार्चा गुम्बा संकलनका लागि मुगु गाविसको शिरानी चौर पुगेका जुम्ला जिल्ला छुमचौर गाविस वडा नम्बर ५ का मानबहादुरले यार्चा पाईने पाटन क्षेत्रमा पुग्न नै नपाई ज्यान गुमाउन पुगे भने उनिसंगै गएका १४ वर्षका छोरा लोकेश र उनका काकाले उतै दाहसंस्कार गरि शोक लिएर घर फर्किनु प¥यो । वैशाख १४ गते विहान ९ बजे बन प्रवेशका लागि रसिद लिएर पाल भित्र छिरेका बोहोराको अक्शिजन अभावका कारण दश मिनेटमा नै मृत्यु भएको त्यहाँ पुगेका स्वास्थ्यकर्मिले बताए । उनको मृत्यु भएपछि बोहोराका भाई खर्क , बुहारी तथा जेठा छोरासंगै शिरानी चौरमा जम्मा भएका हजारौ मान्छेहरु शोकमग्न भए । बोहोराको मृत्यु भएपछि मुगु गाविसका स्थानीय युवा लगायत सवैको प्रयासबाट पचास हजार आर्थिक संकलन गरि बावुसंगै रहेका कान्छा छोरा लोकशलाई सहयोग गरि पठाईएको थियो । त्यस्तै १९ गते डोल्पा जिल्लाको छापा खोलाको भावर खोला पुगेका जुम्ला तातोपानी ५ का मिनबहादुर तिरुवा र श्रीकोट १ मुगुका मानबहहादुर बाँनिया र २० गते रोवा ७ शोभा मुगुका रेशम बुढाको सानो कोईकी भन्ने स्थानमा लेक लागेर मृत्यु भएको छ । उच्च हिमाली क्षेत्र, अत्यन्त जाडो र अक्शिजनको कमि हुनुका साथै खानपानका कारणले वर्षेनी केहि कमाएर परिवार पाल्ने सोचका साथ यार्सा खोज्न हिमाल पुगेका मानबहादुरहरुको ज्यान जाने गरेको छ । यासौ खोज्न हिमाल पुग्ने सर्व साधारणबाट वर्षेनी लाखौ राजश्व संकलन हुने भए पनि पाटन क्षेत्रमा पुग्ने सर्व साधारणको समस्या नत मुगालवासीले बुझेका छन नत राज्यले नै ।
सुमन मल्ल-
असार २०, गमगढी,
जिल्लामा कानुन उलघंनका श्रृङखलाले सिमा नाघ्दै गईरहेका छन । तर कानुन कार्यान्वयन गर्ने निकाय मौन देखिएका छन ।
जिल्लामा स साना कुराले पनि राजनितिक रुप लिदा जिल्लामा थप राजनितिक द्धन्द्ध बढ्ने संभावना देखिएको छ । गएको हप्ता जिल्ला विकास समिति मुगुमा कर्मचारी विचको आपसी विवादले राजनितिक रुप लिएको घटना सेलाउन नपाउदै जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा अर्को झमेला सुरु भएको छ ।
कैलाश प्राथामिक विद्यालय नार्थपुमा भएको भनिएको ८० हजार अनियमितता र प्रधानाध्यापक टेक बहादुर मल्ललाई काज सरुवा गरिएको विषयमा पक्ष विपक्ष बनेर राजनितिक दल उठ्दा फेरि पनि दलहरु विवादमा तानिएका छन ।
जिल्ला शिक्षा कार्यालयले ढिलै भए पनि विद्यालयमा भएको अनियमितताका विषयमा कार्वाही गर्नु सकरात्मक पक्ष हो । यति हुँदा हुँदै पनि विगत एक वर्ष यता जिल्लाका विभिन्न सरकारी विद्यालयमा दिवा खाजाको रकम , छात्रावृत्ति, तथा फर्जि विद्यार्थी बनाएर कार्यालयबाट रकम लिएको विषय , शिक्षक विद्यालय नगएरै तलब खाईरहेका ( तिर्प,भारेकोट, लुम्स, लुम, चिताई, लिब्रु, रासकोटीबाडा, पुरुमुरु, कालै, लगायतका चार दर्जन बढी विद्यालय ) दर्जनौ उदाहरण छन । सदरमुकाम नजिकका रुगा, रोवा र श्रीनगरमा सञ्चालित विद्यालयका उजुरी समेत जिल्ला प्रशासन कार्यालय र जिल्ला शिक्षा कार्यालयमा परेका थिए । कारवाहीको माग गर्दै समुदायले धेरै पटक शिक्षा कार्यालयमा समेत धाएका छन । तर कार्यालयले कारवाहिको कुनै प्रक्रिया नै अघि बढाउन चाहेन । कार्यालयको अनुगमन अनुगमनमा नै सिमित रहेको देखिन्छ ।
माथीका यस्ता उदाहरणले जिल्ला शिक्षा कार्यालय राजनितिको गलत प्रयोग र संस्कारमा गज्जबले हुर्केको प्रष्ट देखिन्छ । यिनीहरुलाई कारवाहि गर्न नसक्नु भनेको राजनितिक दवाव र संरक्षण पहिलो कारण देखिन्छ । अर्को तर्फ जिल्ला शिक्षा कार्यालय आफैमा चल्न सकेको छैन । कार्यालयका तिन जना कर्मचारी र शिक्षक पेशालाई राजनिति गर्ने माध्यम बनाएका चार पाँच जना शिक्षकले चलाईरहेको स्थिति छ । शिक्षा कार्यालयलाई सुमेरु पर्वत बनाउने शिक्षा क्षेत्र भित्रका नामुद ठगहरुका कारण सर्वसाधरण मुगाली जनताका छोरा छोरीले राम्रोसँग विद्यालयमा पढ्न पाएका छैनन । र , तिनै ठगहरुको सञ्जालले राजनितिक संरक्षण पाएको छ ।
कतिपय शिक्षकहरु आप्mनो पेशा प्रति ईमान्दार भएर खटिएका छन । ऊनिहरुको सहि मुल्यांकन हुन सकेको छैन । जसले विद्यालय नगएर गमगढीमा राजनितिक कार्यक्रममा सहभागि हुन्छ , जसले सदरमुकाममा बसेर खुरापाती गर्छ जसले २४ सै घण्टा शिक्षा कार्यालयमा फन्को मार्छ उसैले सम्मान पाएको छ । पुरस्कार ग्रहण गरेको छ । तिनिहरुकै योजनामा कार्यालय चलिरहेको छ । विगत देखि हालसम्म शिक्षा कार्यालयले कानुन कार्यान्वयन गर्ने प्रवृत्तीले सानालाई ऐन र ठुलालाई चैन भन्ने कुरा प्रष्ट देखाएको छ । यस्ता कुरामा राजनितिक दलहरु आफु आफु विवाद गरिरहेका छन । बुधवार एमाले र काँग्रेस युवाविचको सम्भावित झडप त टरेको छ । तर यो विवादले कुनै न कुनै दिन फेरि समस्या बल्झाउने छ । दलहरुविच झगडा सुरु हुने छ । कुनै गल्ति गरे पनि नगरे पनि शिक्षकलाई तेरो मेरा पाटीको भन्नु , कारवाही गर्नु ठिक र बेठिक भन्ने पक्ष र विपक्षमा उभिनु भनेको दलहरुले आफ्नै लागि दुर्भाग्य निम्त्याउनु हो । काँगे्रस र एमाले विचमा सुरु भएको अहिलेको शित युद्धले जिल्लाको कुनै अर्को विद्यालय, अर्को सरकारी कार्यालयमा विवाद बल्झाउने देखिन्छ । यो सँगै चुनावमा पनि यसले दुई दल विचमा ठुलो समस्या पार्ने देखिन्छ । यो वेलामा नै दुवै दलले आपसमा एक प्रकारको सहमति , सम्झौता गर्न जरुरी छ । अन्यथा ढिलो चाँडो यसको परिणाम खतराजनक हुनसक्छ ।
सुमन मल्ल,
देशमा गैर दलिय सरकारले आगामी मंसिर ४ गते संविधान सभाको निर्वाचन घोषणा गरिरहेको वेला जिल्लामा राजनीतक दलहरु कर्मचारीको विवादमा आफैमा विभाजित भईरहेका छन ।
गएको तिन दिन यता जिल्ला विकास समिति मुगुमा कर्मचारी विच भएको आपसी विवादले मंगलवार विहानसम्म दलहरुवीच खण्डिकरण भएको छ । मुलुकमा राजनीतिक संयन्त्र नरहेको अवस्थामा जिल्लामा भने कर्मचारीको झगडामा पक्ष र विपक्ष बनेर मध्यस्थता गर्न लागि परेका दलहरु आ आप्नो स्वार्थ पुरा गराउने मेसोमा लागि परेका छन ।
एउटा कार्यालयको कर्मचारीले आप्mनै कार्यालय प्रमुखको अधिनमा बस्न नमान्ने र कार्यालय प्रमुखले कार्यालय भित्रको विवाद मिलाउन नसक्नु आफैमा उदेक लाग्दो विषय हो । आर्थिक वर्ष अव सकिन सकिन लाग्दा जिविस जस्तो कार्यालयमा कर्मचारी विच विवाद हुनु र त्यसले राजनितिक रुप लिनु भनेको सकरात्मक पक्ष भने होईन । विकास निर्माण भए नभएको अनुगमन , मुल्यांकन गर्ने , अनियमितता भएको भए रोक्ने , सजाय र पुरस्कारका लागि नागरिकका तर्फबाट नेतृत्व गर्ने दलहरु कमिशन , उपभोक्ता समिति , ठेक्का पट्टामा हात हाल्नुले जिल्लाका दलहरुलाई जनताका दल र विकास प्रेमि कसरी मान्ने ।
जनताको सेवा गर्न आउने सरकारी कर्मचारीलाई गलत नियतले यो मेरो पाटी को उ अर्को पाटीको भन्ने सोचले जिल्लाको विकास हुन सक्दैन । अहिले जिल्ला विकास समितिमा कर्मचारी विच दुई खेमा देखिएको छ । कोहि आर्थिक वर्षको अन्त्यमा खर्च हुन नसकिरहेको रकम प्रक्रिया मिलाएर सवैले अलि अलि भए पनि भागबण्डा हुनु पर्छ भन्ने र दुई तिन जनावीचमा मात्र हुनु पर्छ भन्ने विचको लडाई छ । त्यहि लडाईमा आफुले कसलाई काखि च्याप्दा कति स्वार्थ लिन पाईन्छ भनेर दलहरु लागि परेका छन ।
कर्मचारी आउछ केहि समय बस्छ , जागिर खान्छ , मौका पाए चौगुणा उठाएर लान्छ । कसै कसैको मुखमा बुझो लगाउछ । स्थानीयवासी , राजनीतिक दलविचमा फाटो श्रृजना हुन्छ । यहि चौघेरामा जिल्लाको विकास भएको ठान्छन हाम्रा नेता गणहरु । अन्तत कर्मचारी सरुवा भएर जान्छ एक चोटिको गुलियो मुखले जिल्लाको विकास दशक औ पछि धकेलिन्छ । अनि स्थानीय कर्मचारीहरु पनि आफेनो अनुकुलको नभए पछि कहिले दलहरुलाई, कहिले भाई भारदारलाई , कहिले कार्यालय प्रमुखलाई , कहिले लेखापाललाई त कहिले योजना अधिकृतलाई उच्चाल्ने संस्कारमा डुबेको छ । जिल्ला विकास समितिमा पछिल्लो पटक देखिएका दृश्यहरु यहि सेरोफेरोमा छन । यस्तै गतिविधिलाई हाम्रा दलहरुले टाउकोमा बोकेकाछन । अदृश्य रुपमा कर्मचारीले त्यसलाई टेको लगाएकाछन । अस्थिर राजनितिक, संक्रमणकालिन राजनीतिक अवस्थाको गलत प्रयोग भईरहेको छ । सवैको मन मस्तिष्क, सपनामा हिजो आज मेरो पाटीको सर्मथक यो कर्मचारीले मलाई यति भत्ता, यतिको योजना, यतिको विल मिलाई दिएको छ । यतिको काम गर्नु पर्ने भए पनि काम नै नगरि भूकतानी पाँए , उसले पायो यस्तै यस्तै कुराहरु मात्र छन । थोरै भए पनि राम्रो काम गरौ भन्नेहरु अल्पमतमा छन । गलत आचरणको कालो निष्पट अँध्यारोले छोपिदिएको छ ।
यस्तै कारणले जिविसको आन्तरिक सा्रेत संकलन, परिचालनको पद्धती थाहा छैन । कुन विकास कहाँ कसरी भयो थाहा छैन । अहिले जिविसले १५ करोड बेरुजु फस्र्यौट गर्न बाँकि रहेको छ । चालु आर्थिक वर्षको यहि एक हप्ता भित्र पचास प्रतिशत फस्र्याैट नभए स्थानीय विकास मन्त्रालयबाट कार्वाहीको प्रक्रिया सुरु हुन सक्छ ।
यस्तै यस्तै कुराको अवश्य पनि लेखा जोखा हुन्छ । ढिलो चाँडो दलहरुबाट कहि न कहिबाट सम्पुर्ण हिसाव किताव खोज्ने काम सुरु हुने छ । त्यति वेलासम्म दलहरुले आफ्नो भएको साख गुमाईसकेका हुनेछन । तपाईको नैतिकता , आचरण माथि कसैले प्रश्न गर्ने छन । खोई तिमिहरुको पाटीको ,घोषणा पत्रमा ,नितिमा उल्लेख भएको विकास कहाँ पुग्यो ? आ आफ्ना दलको सिदान्तको सुगा रेटाईले र तपाईको व्यवहारले देखाई दिएको परिणामको जवाफ संक्रमण काल, निर्दलिय सरकार भनेर त्यति वेला केहि हुने छैन । अहिले तपाईहरुको राजनितिक विचार र सिदान्तको स्खलन हुँदै छ । द्रव्य मोहले तपाईहरुलाई सताएको छ । यहि मजा नै राजनिति गर्नुको मजा हो नेता जि ।।।।
४ चैत, काठमाण्डौं । अनुसन्धान पूरा भएका पाँच गुन्डागर्दीका नाइकेमध्ये गणेश लामा र पशुराम बस्नेत सबैभन्दा धनी रहेको खुलेको छ । स्रोतका अनुसार लामाको १७ करोड ५० लाख तथा बस्नेतको १४ करोडको सम्पत्ति प्रहरीले फेला पारेको हो ।
केन्द्रीय अनुसन्धान व्युरो (सिआइबी)ले अनुसन्धान पूरा गरी सम्पत्ति सुद्धीकरण अनुसन्धान विभागमा बुझाएको प्रतिवेदनमा लामाको सबैभन्दा धेरै सम्पत्ति रहेको उल्लेख छ ।
त्यस्तै, तेस्रो धनीमा दीपक मनाङे रहेका छन् । उनको करिब ११ करोड सम्पत्ति रहेको प्रहरी निष्कर्ष छ । चौथोमा चक्रे मिलन छन् । उनको आठ करोड सम्पत्ति प्रहरीले फेला पारेको छ । सबैभन्दा कम सम्पत्तिमध्ये अभिषेक गिरी रहेको प्रहरी अनुसन्धानको निष्कर्ष छ । गिरीको तीन करोड मात्र सम्पत्ति फेला परेको छ । स्रोतका अनुसार सुरुमा सिआईबीले दुई सय १५ दिनको म्याद पूरा भए पनि म्याद थप्नका लागि पत्र लेखेपछि प्रहरी महानिरीक्षक कुबेरसिंह रानासमेत सिआइबी नेतृत्वसँग असन्तुष्ट बनेका थिए । गृहमन्त्री माधब घिमिरेले पनि नियुक्त भएकै दिन गुन्डागर्दी विरुद्ध सम्झौता नगर्न निर्देशन दिएपछि सिआईबीले अनुसन्धान प्रतिबेदन बुझाएको छ ।
४ चैत, पोखरा । इन्धन नपाएर धेरै मान्छे पेट्रोलपम्पमा लाम लागिरहेका बेला विन्ध्यवासिनीका ३९ बर्षका मोहनचन्द्र पराजुली भने व्यस्त सडकमा घोडा कुदाइरहेका हुन्छन् । सबैजना दंग परेर उनलाई हेर्छन् । केही समय अघिसम्म मोहनचन्द्र पनि मोटरसाइकल नै कुँदाउँथे । तर उनले मनाङ गएका बेला त्यतै मोटरसाइकल बेची घोडा किनेर ल्याएका हुन् ।
पोखरा सभागृहको चौरमा घोडा चराइरहेका बेला भेटिएका मोहनचन्द्रले भने-’सानैदेखि घोडा चड्ने रहर थियो, संयोग पनि त्यस्तै मिल्यो ।’ गएको तिहारपछि पाँचजना साथीसँगै मोहनचन्द्र मोटरसाइकल लिएर मनाङ घुम्न गएका थिए । दुई जना साथी बाटोबाटै फर्के । त्यसपछि मोहनचन्द्रसहित तीनजना मनाङको ढिकुरपोखरी पुग्दा मोटरसाइकल किनबेचको कुरा चल्यो ।
केही महिनाअघि एक लाख ५१ हजार रुपैयाँमा किनेको होन्डा कम्पनीको एक्सल मोटरसाइकल मोहनचन्द्रले दुईलाख १० हजार रुपैयाँमा बेचे ।
मोटरसाइकल बेचेपछि तीनजना थोराङ पास गर्ने भन्दै अघि बढे । हाई क्याम्पमा पुगेपछि थकान महसुस भयो । अनि मोहनचन्द्रले घोडाको बारेमा सोधे । एक दिनको चार हजार भाडा भनेपछि उनले घोडाको मूल्य कति हो भनेर सोधे । उत्तर आयो ९० हजार रुपैयाँ । एक दिनअघि मोटरसाइकल बेचेको पैसा उनको खल्तीमै थियो । मोहनचन्द्रले ९० हजार खनखनी गनेर दिए अनि घोडा चढेर आफ्नो बाटो लागे ।
मोहनचन्द्रसँग घोडा चढेको अनुभव नभएकाले थोराङसम्म घोडाधनी वीरे गुरुङ पनि सँगै आए । थोराङ पुगेपछि उनीहरुले मित पनि लगाए । पोखराबाट हिँडेको १४ दिनमा मोहन घोडा लिएर घर आइपुगे । मोहनचन्द्रले भने-’उकालो बाटो घोडा चढिन्थ्यो, ओरालोमा घोडालाई झोला बोकाएर हिँडिन्थ्यो ।’
उनले ल्याएको घोडा देखेर परिवारमा सवै दंग भएको र कतै आउजाउ गर्दा मोहनचन्द्रले घोडाको प्रयोग गर्ने गरेको अन्नपूर्ण पोष्टमा खबर छ ।
४ चैत, काठमाडौं । नेपालमा सोलार तथा वैकल्पिक उर्जाको प्रवर्द्धनमा सहयोग गर्ने उद्देश्यका साथ ‘नेपाल चाइना सोलार प्रोमोसन काउन्सिल’ गठन भएको छ । काउन्सिलले नेपालमा वैकल्पिक उर्जाको प्रबर्द्धन गर्न चिनिया प्रविधि भित्र्याउन सहयोग गर्नेछ ।
नेपाल चीन उद्योग वाणिज्य संघ (एनसीसीसीआई) का अध्यक्ष राजेशकाजी श्रेष्ठको अध्यक्षतामा काउन्सिल गठन गरिएको हो । काउन्सिलको संयोजकमा किरण प्रकाश साखः रहनुभएको छ । त्यस्तै, अवैतनिक सल्लाहकारमा नेपाल विज्ञान तथा प्रविधि अनुसन्धान प्रतिष्ठान -नाष्ट) का प्रा.डा. सुरेन्द्रराज काफ्ले र नेपाल वैकल्पिक उर्जा प्रवर्द्धन केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक प्रा.डा. गोविन्द पोखरेल हुनुहुन्छ ।
काउन्सिलले सोलार तथा वैकल्पिक उर्जाको प्रवर्द्धनमा चिनिया लगानीकर्ताहरुलाई आकषिर्त गर्ने बताएको छ । चीनको जिनान प्रान्तमा यही मार्च ३१ देखि एपि्रल २ सम्म आयोजना हुने ‘चाइना (जिनान) अफ सोलार इनर्जी युटिलाइजेशन कन्फररेन्स एन्ड एक्जिविसन’मा समेत सहभागिता जनाउने भएको छ । सोही अवसरमा काउन्सिलले चिनिया पक्षसँग व्यापार प्रवर्द्धनका लागि समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गर्ने कार्यक्रम तय गरेको जनाएको छ । समझदारीबाट द्वीपक्षीय लगानीका लागि वातावरण तयार हुने, प्रविधिको आदान-प्रदान हुने साथै सोलार तथा वैकल्पिक उर्जामा प्राविधिक ज्ञानको आदान-प्रदान हुने विश्वास लिएको काउन्सिलका सदस्यहरुले बताएका छन् ।
